HOorzaken

Botverankerde hoortoestellen zoals de Baha^® en de Ponto^®

Allereerst duidelijkheid over merknamen en soortnamen

De fabrikant Cochlear was de eerste fabrikant en lange tijd de enige op de markt met een botverankerd hoortoestel. De geregistreerde merknaam van dit botverankerde hoortoestel is Baha^® de afkorting van deze merknaam staat voor 'bone anchored hearing aid' ofwel botverankerd hoortoestel. Doordat de Baha^® lange tijd als enige op de markt is geweest, is deze merknaam binnen de audiologische branche als soortnaam gebruikt.  Het effect dat een merknaam volgens de fabrikant ten onrechte als soortnaam wordt gebruikt is ook bekend bij andere producten zoals Luxaflex^® (geregistreerde merknaam van onder andere jaloezieën). Sommige fabrikanten houden permanent het gebruik van hun merknamen (ook op internet) goed in de gaten en bij onjuist gebruik worden redacties (van tijdschriften, woordenboeken en van websites) aangeschreven om de merknaam niet meer als soortnaam aan te duiden. 
HOorzaken spreekt om deze reden liever van botverankerde hoortoestellen. In het Engels wordt gesproken van Bone Conduction Devices (BCD's).
Sinds een aantal jaar is er een tweede fabrikant op de markt gekomen met een botverankerd hoortoestel, namelijk Oticon Medical met de Ponto^®.  Beide botverankerde hoortoestellen hebben een soortgelijke werking.

Wat is zo’n  botverankerd hoortoestel en voor wie is zo’n apparaat bedoeld?
Een botverankerdhoortoestel zoals de Baha en de Ponto bestaat uit een implantaat en koppelstuk en een geluidsprocessor. Het implantaat groeit vast in het schedelbot achter het oor, het koppelstuk of abutment wordt omgeven door de huid en de geluidsprocessor wordt op dit abutment bevestigd.

Botverankerde hoortoestellen zoals de Baha en de Ponto maken gebruik van directe beengeleiding en is daarom een goede oplossing voor mensen met grote geleidingsverliezen die met een regulier hoortoestel niet goed genoeg geholpen kunnen worden. Ook mensen die als gevolg van chronische ontstekingen van de gehoorgang niet in staat zijn een regulier hoortoestel te dragen kunnen met een Baha of Ponto geholpen worden.  Daarnaast kunnen Bone Conduction Devices zoals de Baha van Cochlear en de Ponto van Oticon Medical een behandelingsoptie zijn voor mensen met eenzijdige binnenoordoofheid (Single Sided Deafness of SSD).

Hoe werken Baha en Ponto?
De geluidsprocessor zet het geluid om in mechanische trillingen. Deze trillingen worden via het abutment en het implantaat direct aan het binnenoor (slakkenhuis) door gegeven. Daarom spreekt men van directe beengeleiding. Dit in tegenstelling tot een klassiek beengeleidingstoestel of een beengeleidings-hoorbril, bij deze hulpmiddelen moeten de trillingen eerst door de huid heen voordat ze door het schedelbot naar het binnenoor worden geleid. Doordat de huid trillingen absorbeert verliest het geluid wat aan sterkte.

Omzetting van geluid naar mechanische trillingen

Omdat Baha en Ponto het geluid direct naar het binnenoor leiden en het middenoor en de gehoorgang als het ware overslaan, bieden deze botverankerde hoorsystemen een goede mogelijkheid voor mensen die slecht horen als gevolg van problemen in het middenoor of de gehoorgang.

Bij welke hoorproblemen worden de Baha en de Ponto gebruikt?  

De Baha en de Ponto wordt bij de volgende hoorproblemen gebruikt:

• Gehoorgangstenose of atresie van de gehoorgang

Een geheel of gedeeltelijk afgesloten gehoorgang of het ontbreken van de gehoorgang (gehoorgangatresie) zorgt ervoor dat het geluid het binnenoor niet kan bereiken. In sommige gevallen kan de gehoorgang operatief geopend worden maar meestal is een Baha of een Ponto een zeer goede en effectieve oplossing.

• Middenoorproblemen

Wanneer het middenoor met de gehoorbeentjes, hamer, aambeeld en stijgbeugel niet goed meer functioneren, wordt het geluid niet goed verder geleid en spreekt men van geleidingsverliezen. Verschillende aandoeningen in het middenoor kunnen tot geleidingsverliezen leiden zoals chronische ontstekingen of otosclerose (vergroeiing van de gehoorbeentjes). Wanneer een regulier hoortoestel niet krachtig genoeg is om het geleidingsverlies op te heffen en een operatie geen uitkomst biedt, is een Baha of een Ponto een effectieve oplossing. Immers Baha en Ponto maken geen gebruik van het middenoor en leiden geluid direct naar het binnenoor.

• Chronische ontsteking van de gehoorgang.

Wanneer een gewoon hoortoestel prima functioneert maar de drager van het toestel constant last heeft van natte oren en ontstekingen in de gehoorgang, is een Baha of Ponto een alternatief. Er hoeft dan geen toestel meer in het oor gedragen te worden waardoor de gehoorgang niet meer ontsteekt en de oren droog worden. Mensen die vanwege constante natte oren een Baha of Ponto krijgen moeten, omdat ze vaak geen grote geleidingsverliezen hebben, meestal wel even wennen aan het geluid van een botverankerd hoorsysteem en verkiezen meestal –qua geluid en hoorbeleving- hun gewone hoortoestel.

• Eenzijdige binnenoordoofheid

Bij mensen met eenzijdige binnenoordoofheid (in het Engels: Single Sided Deafness afgekort als SSD) functioneert het binnenoor aan een zijde niet meer: men is aan een zijde doof en heeft aan de andere zijde een goed functionerend oor. Luisteren met een oor is vaak lastig met name in rumoerige situaties. Een veel gerapporteerde klacht van mensen die aan één oor doof geworden zijn is vermoeidheid. Men heeft alle concentratie en energie nodig om met één oor te horen. Daarnaast kan men vaak geluiden van de dove kant niet horen omdat het hoofd het geluid voor de horende kant blokkeert (het zogenaamde hoofdschaduw- effect). Oorzaken van een eenzijdige binnenoordoofheid zijn bijvoorbeeld een trauma, een virale infectie of een tumor. Ook komt het voor dat men plots doof wordt aan één oor zonder dat er een oorzaak gevonden kan worden. 
Een CROS-toestel kan er voor zorgen dat het hoofdschaduw-effect wordt opgelost. CROS staat voor Contralateral Routing of Signals. Hierbij wordt aan de zijde van het dove oor een hoortoestel met alleen een microfoon aangebracht en het signaal van deze microfoon wordt vervolgens via een draadje naar het hoortoestel met versterker aan de kant van het goede oor geleid. Dit levert vaak tal van klachten op. Variërend van discomfort van het dragen van een hoortoestel met oorstukje of tip in het goede oor of last van draadje waarmee de toestellen zijn verbonden wat ook zichtbaar is.
Bij Baha en Ponto wordt het geluid van de dove zijde naar het binnenoor van het horende oor geleid. In de praktijk blijkt niet iedereen eenzijdige binnenoordoofheid baat te hebben van een botverankerd hoorsysteem, daarom is het belangrijk dat een kandidaat voor deze hooroplossing uitgebreid getest wordt door arts en audioloog. De mensen die uiteindelijk kozen voor een Baha of een Ponto kunnen geluid lokaliseren (komt het van links of van rechts) en berichten dat zij meer kunnen verstaan en ook minder moe zijn dan voordien.

De chirurgie
De operatie voor Baha en Ponto is betrekkelijk eenvoudig en kan onder lokale narcose uitgevoerd worden. Er wordt een klein implantaat dat 3 of 4 mm lang is en eigenlijk een klein titanium schroefje (daarom wordt ook wel over een ‘hoorschroef’ gesproken) is, geïmplanteerd. Bij volwassen wordt tijdens de operatie ook het abutment bevestigd. Bij jonge kinderen wordt de operatie meestal in twee fasen uitgevoerd, tijdens de eerste wordt de schroef geïmplanteerd en nadat deze goed vastgegroeid is, wordt tijdens de tweede fase het abutment geplaatst.  Het implantaat is na 6 tot 12 weken goed vastgegroeid waarna de geluidsprocessor gedragen kan worden. Bij jonge kinderen wordt er langer gewacht voordat de geluidsprocessor bevestigd wordt.

Bevestigde geluidsprocessor

De geluidsprocessors
Er zijn meerdere typen geluidsprocessors, zowel qua sterkte als qua technologie. Qua sterkte worden de geluidsprocessors in 3 categorieën in gedeeld. Een sterker of krachtiger toestel is nodig wanneer naast een niet goed functionerend middenoor ook de functie van het binnenoor achteruit gegaan is.  De categorie van zeer krachtige geluidsprocessors bestaat alleen uit een Baha toestel, de Baha Cordelle.
Tot voor kort was de technologie in de geluidsprocessors van de botverankerde toestellen erg eenvoudig in vergelijking met de technologie die terug te vinden is in gewone hoortoestellen. Met de komst van de Baha BP100 van de firma Cochlear en de Ponto Pro van Oticon Medical heeft men nu de keuze uit twee programmeerbare toestellen die technologisch gezien grote voordelen bieden boven de oude Baha Divino en Baha Compact. Testen wijzen uit dat met de Ponto Pro en de Baha BP100 het spraakverstaan in rumoerige situatie ruim 25% beter is dan met de oude botverankerde hoortoestellen.

Van de botverankerde toestellen zijn ook speciale Power toestellen uitgebracht, die meer versterking kunnen bieden. Oticon Medical heeft de Ponto Pro Power en Cochlear de Baha BP110 Power.
Als een achter het oor gedragen geluidsprocessor niet krachtig genoeg is, heeft Cochlear de Baha Cordelle II beschikbaar. Het is een op het lichaam gedragen geluidsprocessor en het krachtigste toestel in de Baha-familie van Cochlear. Dit toestel is speciaal ontworpen voor mensen met een ernstige vorm van gemengd gehoorverlies en is speciaal ontwikkeld voor diegenen die maximale versterking nodig hebben.

Zowel Ponto als Baha toestellen bieden de mogelijkheid voor aansluiting van FM-apparatuur, luisterspoelen en audio-adapters.

Compatibiliteit tussen Baha en Ponto

Belangrijk bij de keuze van een hooroplossing als een botverankerd hoorsysteem is de compatibiliteit tussen de verschillende systemen. Wanneer je een implantaat kiest wil de gebruiker ook weten wat deze keuze naar de toekomst toe betekent. Omdat Baha en Ponto veel op elkaar lijken bestaat er gelukkig de keuze om van toestel te wisselen wanneer men een nieuw toestel nodig heeft. Maar dit gaat helaas niet in alle gevallen op. Iemand die jaren geleden geïmplanteerd is met een Baha implantaat en die een nieuw toestel nodig heeft kan ook een Ponto toestel kiezen omdat het Ponto toestel op het oude abutment van Baha past.
Sinds kort heeft Cochlear de implantaten en abutments aangepast. Op het nieuwe abutment van Baha past jammer genoeg geen Ponto toestel, enkel een Baha toestel.
De abutments van Oticon Medical daarentegen zijn universeel, zowel Ponto als Baha toestellen kunnen op deze abutments aangesloten worden. Dit biedt voor de toekomst voor de patiënt dus meer flexibiliteit.

Minder huidinfecties
Cochlear heeft echter zijn abutment niet zomaar aangepast. Dit is gedaan om mogelijke huidinfecties te verminderen. Ook is ervoor gezorgd dat de koppeling tussen geluidsprocessor en abutment zodanig is dat er zo min mogelijk contact is met het weefsel rondom het abutment. De Ponto heeft een andere koppeling waardoor de afstand tussen koppeling en weefsel kleiner is. Ook dit kan een belangrijke overweging zijn bij de keuze.

Niet alleen compatibiliteit tussen de diverse systemen kan van belang zijn bij de keuze, ook de kans op huidinfecties en ook hoe goed de vergroeiing met het bot plaatsvindt, kunnen een belangrijke factor zijn bij de keuze voor het merk Oticon of juist voor Cochlear.

Het is daarom aan te raden niet alleen de keuze van de geluidsprocessor maar ook de keuze van het implantaat en het abutment met de KNO-arts en/of audioloog te bespreken.

Kijk voor meer informatie op:

Cochlear

Oticon Medical

Nederlandstalige brochure Ponto (pdf)